Eerste vermelding
De eerste schriftelijke vermelding stamt uit 1346. Schermerhorn ontstond als vissersdorp en toevluchtsoord voor mensen, die de natte Mijzen en het natte Schermer Eylandt ontvluchtten.

Schippers en matrozen
Vele bewoners van Schermerhorn voorzagen in hun onderhoud als zeevarende op de haringvangst en de walvis- en koopvaardijvaart. Vooral op de Sontvaart kwam je ze veel als schipper tegen. Voor Schermerhorn viel de belangrijkste periode wat betreft de Sontvaart aan het eind van de 16e eeuw, maar vooral in de periode daarna tot 1630. Ook namen schippers uit het dorp deel aan de West-Oostvaart, de Noordvaart, de IJslandvaart en de vaart op Straat Davis. Schermerhorners monsterden ook aan op de Groenlandse walvisvaart en die bij Spitsbergen.

Weinig herinnert zich nog aan deze bloeiperiode van Schermerhorn. Alleen de 2 scheepjes (17e eeuw) in de Grote Kerk zijn tastbare overblijfselen.

Een stoet van paardenwagens
Het vervoer van landbouwproducten van Alkmaar naar Purmerend en Amsterdam ging aanvankelijk per boot over het Schermeer. Na de drooglegging in 1635 werd de dijk, waarlangs Schermerhorn was gebouwd, de belangrijkste verbinding voor Alkmaar met deze steden. Op hoogtij dagen reden er honderden paardenwagens door het dorp. Geen wonder dan ook dat het dorp vele kroegjes en nerinkjes had.

De grote brand
Op 3 november 1699 werd Schermerhorn geteisterd door een grote brand.

In het lidmatenboek van de Nederlands Hervormde Kerk wordt deze brand als volgt omschreven: “Anno 1699 de 3 november ’s morgens om klokke half 4 is er tot Schermerhorn een zware en verschrikkelijke brand ontstaan in het huis van de gorter zodat de huizen aan de Breedstraat aan beide zijden zijn verbrand tot ver over de sluis en bij de kerk tot aan de smidse toe”.

Bij deze brand gingen in totaal 63 huizen aan de Breedstraat (nu het Westeinde) verloren, waarin 78 gezinnen woonden. Het huis van ‘de gorter’ of te wel de kruidenier stond vlak (ten westen) bij de Grote Kerk. Doordat er een sterke oostenwind waaide bleef de Kerk gespaard. Amper 3 jaar later op 18 april 1702 gingen in het dorp door brand opnieuw 11 huizen verloren.

groenteveiling bij grote kerk schermerhorn  tramstation-schermerhorn

Economische gevolgen
De impact van deze branden op de ontwikkeling van het dorp is groot. De getroffenen - veelal welgestelden - vonden een nieuw onderkomen in Alkmaar of de Rijp. Feitelijk heeft het dorp zich nooit echt weten te herstellen. Het was voornamelijk de land- en tuinbouw in de directe omgeving van het dorp dat nog bestaansrecht en werkgelegenheid boden.

Westeinde60 fam-Jonk Henk Jonk Maria van Greuningen

De wederopbouw
De wederopbouw en de industrialisatie van na de 2e W.O. gaven nieuwe werkgelegenheid. Vele inwoners pendelden dagelijks naar de Hoogovens of de papierfabriek van Van Gelder. Het werk in deze fabrieken bood een grotere bestaanszekerheid dan de tuinbouw op de akkertjes van de Eilandspolder.  

Door deze ontwikkeling veranderde langzaam maar zekere het karakter van Schermerhorn tot een ’woondorp’ voor forensen. Begin jaren zeventig van de vorige eeuw werd Schermerhorn met een nieuwbouw wijkje uitgebreid. In dit ‘nieuwe dorp’ vonden velen van buiten de Schermer een nieuwe woonomgeving. Wie kon aarden bleef, wie niet kon wennen vertrok weer snel.

hondenkar-van-Rob-Deckwitz-bij-het-kleinste-huisje-rond-1910Grote Kerk van Schermerhorn
De geschiedenis van het dorp heeft zich uiteindelijk verankerd in de Grote Kerk en het Kleinste Huisje van Schermerhorn. Een bezoek aan de Grote Kerk met de fraaie en kostbare glas-in-lood ramen is meer dan de moeite waard.

Familie Schermerhorn
Eens werd in Schermerhorn een jongetje te vondeling gelegd. Hij kreeg als familienaam de naam van ons dorp. Als stamvader kreeg hij veel bekende en vooraanstaande nakomelingen. De bekendste is wel minister-president Willem Schermerhorn. De naam Schermerhorn is verder verbonden aan de bouw van de metro van Moskou, een beroemde concertzaal in Nashville USA. In New York dragen een plein, een straat en een metrostation de naam Schermerhorn.  


Geraadpleegde bron:
Oudheidkundige Vereniging Het Schermereiland
De Schermeer en zijn Randdorpen